ميرزا محمد حيدر دوغلات
مقدمه 70
تاريخ رشيدى ( فارسي )
غارت كرد . در حال حاضر از هيچ دورهاى كتابى يا نقشهاى در دست نيست كه نشان دهندهء اين نام و يا شكل ديگرى از آن باشد ، اما اگر فاصله هشت روز راهپيمايى از لهاسا تخمين درستى بوده باشد و منازل تبتى از اين راهپيمايىها منظور گردد مهاجمان هنوز حدود 300 مايل ، يا بيشتر ، با مقصد خود فاصله داشتهاند . به هر حال شايد مرگ و مير اسبان ، فقدان آذوقه ، و خطرات كلى ناشى از سرما و ارتفاع زياد ، ميرزا حيدر را ناگزير ساخته از اين ماجراجويى خود دست برداشته و به سوى لاداخ مراجعت نمايد . در حقيقت زورآور سينگ ، سردار دوگرا كه در 1841 اقدام به فتح ايالات غربى تبت براى ارباب خود ، راجه گلاب سينگ كشميرى نمود به طور قريب به يقين همان تجربه ميرزا حيدر را كسب كرد . به علت مغايرت استثنايى هوا و يا شرايط آن ناحيه ، جنگها مختصر بود و در هر دو مورد دشمنان آنها پيروزى را تجربه نمودند . ميرزا حيدر در نخستين ماههاى 1534 شكست خورده بازگشت و فقط با نيروى باقى ماندهء خود به سلامت وارد لاداخ شد . حتى غير از كسانى كه مرخص شده بودند ، عده زيادى نيز براى پيدا كردن راه بازگشت به خانه در مسير كوهستان از او جدا شدند . در حالى كه شكست خورده و تقريبا بىياور مانده بود ، رؤساى لاداخ عليا با مهربانى از او و همراهانش استقبال كردند و حتى مساعدت نمودند تا نيرويى جمعآورى كرده و سال بعد براى غارت نواحى غربى آن سرزمين موسوم به پوريك ، سورو ، و زنگسكار « 1 » ، دست به حمله زند ، موفقيت او در تمام اين تاخت و تازها كاملا مورد ترديد بود . به نظر مىرسد وى در خلال سال اول ، در جلوگيرى از گرسنگى سربازان و چهارپايانش موفقيت بيشترى داشته و در سال دوم از روى ناچارى محض مجبور شده از مجاورت له « 2 » عقبنشينى كرده و خود را در پناه رؤساى لاداخ كه به طور غريبى بردبار بودند قرار دهد . تحت اين شرايط پيروان وى هرچند كه سركشى نمىكردند اما ناراضى بودند و شروع به ترك او نمودند ؛ در اين ميان خبرهاى بدى از كاشغر رسيد مبنى بر اينكه بالأخره « جهاد » بر ضد تبتىها به پايان رسيده است .
--> ( 1 ) . در متن تاريخ رشيدى « زانسكار » آمده است . ( م ) ( 2 ) . . hel